Lễ Tự Tứ: Thiết Chế Duy Trì Sự Thanh Tịnh Và Hòa Hợp Của Tăng-già

 

1. Dẫn Nhập

Lễ Tự tứ (Pāli: Pavāraṇā; Skt.: Pravāraṇā) là một trong những pháp sự quan trọng nhất của Tăng đoàn được cử hành vào cuối mùa an cư theo quy định của Luật tạng. Đây không chỉ là nghi thức đánh dấu sự viên mãn của ba tháng an cư mà còn là dịp để mỗi Tỳ-kheo tự nguyện thỉnh cầu đại chúng chỉ dạy những điều còn thiếu sót của mình trên cơ sở "do thấy, do nghe hoặc do nghi". Tinh thần ấy phản ánh một nguyên tắc đặc thù trong tổ chức của Tăng đoàn từ thời kỳ đầu: sự thanh tịnh của mỗi cá nhân luôn gắn liền với trách nhiệm giáo giới lẫn nhau của tập thể để mang lại sự hòa hợp đúng pháp.

Các bài viết hoặc công trình nghiên cứu hiện tại về lễ Tự tứ phần lớn tập trung vào nguồn gốc, nghi thức hoặc ý nghĩa của việc kết thúc mùa an cư. Trong khi đó, vai trò của pháp sự này như một cơ chế duy trì sự thanh tịnh và hòa hợp của Tăng đoàn vẫn chưa được quan tâm tương xứng, đặc biệt từ góc độ đối chiếu giữa Luật tạng Pāli và các bộ Luật Hán tạng.

Trên cơ sở khảo sát tư liệu Luật tạng Pāli, các bộ Luật Hán tạng và tham chiếu một số kinh văn Nikāya, A-hàm, bài viết phân tích duyên khởi, cơ sở kinh điển và cấu trúc của pháp thức tự tứ, từ đó làm rõ chức năng của pháp sự này trong đời sống Tăng-già. Bài viết cho rằng lễ Tự tứ không chỉ là nghi thức kết thúc mùa an cư, mà còn là một thiết chế luật định kết hợp giữa sự tự giác của cá nhân và trách nhiệm giáo giới của tập thể nhằm duy trì sự thanh tịnh, phòng ngừa tranh chấp và bảo đảm sự hòa hợp của Tăng đoàn.

TRUYỀN THỐNG THỜ PHỤNG XÁ-LỢI

Tín ngưỡng vào tính linh thánh của những di vật hoặc Thánh địa liên quan đến các bậc Thánh là một hiện tượng phổ biến trong mọi tôn giáo trên thế giới. Hằng năm, hàng triệu tín đồ Do Thái giáo, Ki-tô giáo và Hồi giáo đổ về cổthành Jerusalem để được tận tay chạm vào vùng đất thiêng gắn liền với cuộc đời các vị giáo chủ của họ. Tín đồ Ấn giáo cứ mỗi năm một lần nhỏ, mười hai năm một lần lớn tìm về Sangam, chỗ hợp lưu của ba dòng sông Ganga, Yamuna và Saraswati, ở Allahabad để được tắm mình trong tính linh thánh của các vị Thánh tượng trưng bởi các con sông, tạo nên những lễ hội đông nhất hành tinh. Với Phật giáo, việc hành hương chiêm bái các Thánh tích cũng đã được đức Phật khuyến tấn. Trong Kinh Đại Bát-niết-bàn (Mahā-parinibbāna sutta), đức Phật đã nói với tôn giả A-nan rằng “có bốn Thánh tích kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính,” đó là bốn Thánh địa nơi đức Phật đản sinh, chứng ngộ quả Vô thượng Bồ đề, chuyển Pháp luân, và nhập Niết-bàn (Minh Châu, 1991, 642).

Liên quan đến cuộc đời của đức Phật, ngoài những Thánh tích, xá-lợi của ngài còn được xem như một loại di vật đặc biệt và trở thành đối tượng tín ngưỡng sâu rộng có chiều dài lịch sử trong mọi tầng lớp tăng tín đồ. Là một tín ngưỡng ở phạm vi quần chúng, bên cạnh những yếu tố kỳ bí có khi dẫn đến mê tín, tín ngưỡng thờ cúng xá-lợi lại mang những ý nghĩa sâu xa và đóng một vai trò vô cùng đặc biệt trong đời sống tâm linh của người con Phật. Trong bài viết này, tác giả không đi tìm cách lý giải cho những điều kỳ bí mà thay vào đó, sẽ tập trung ở ba mục chính: (1) nguồn gốc và sự hình thành tín ngưỡng thờ phụng xá-lợi, (2) các loại xá-lợi, và (3) ý nghĩa biểu trưng của xá-lợi.

HÓA GIẢI XUNG ĐỘT DƯỚI QUAN ĐIỂM CỦA PHẬT GIÁO

I. Giới thiệu chung

Xung đột là một hiện tượng phổ biến. Nó hiện diện khắp mọi ngõ ngách của cuộc sống, từ trong những mối quan hệ cá nhân, gia đình, thậm chí trong từng cá nhân, đến giữa các tổ chức hội đoàn, và lớn hơn nữa, trong các mối bang giao quốc tế. Xung đột cũng là một vấn đề xưa cũ như lịch sử của con người bởi từ khi con người đặt chân lên trái đất thì xung đột cũng đã tùy theo đó mà hiện diện và nó sẽ còn tồn tại cùng với sự hiện diện của con người. Ở một chừng mực nào đó, xung đột là điều cần thiết cho sự phát triển nhưng nếu không được giải quyết hay hóa giải, nó sẽ là nguồn cội của đau khổ và đổ vỡ.

Trong khuôn khổ tham khảo và bổ sung để làm giàu thêm các nguyên tắc hóa giải xung đột, Phật Giáo với đặc trưng hướng nội sẽ giúp người làm công tác hóa giải nhìn sâu hơn vào gốc rễ của vấn đề, tạo cơ hội để chuyển hóa xung đột thành an bình bền vững.

BÀN VỀ BẢNG XẾP HẠNG QUỐC GIA HẠNH PHÚC

Mấy ngày qua mọi người râm ran quanh đề tài Việt Nam xếp hạng thứ 94 trong bảng chỉ mục hạnh phúc 156 quốc gia trên thế giới do Liên Hiệp Quốc công bố.

Đứng thứ 94/156. Một con số khả quan, có thể đúng, có thể sai, có thể già, có thể non. Mỗi người tự cảm nhận hạnh phúc của bản thân ở đâu trên nấc thang nào của hệ giá trị nào mới là quan trọng.

HỒI HƯỚNG CÔNG ĐỨC VÀ TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG ÔNG BÀ

Phật Giáo đặt mục đích tối hậu vào sự đạt đạo, đó là một đích đến vượt lên trên cuộc đời nhưng không xa lìa cuộc đời. Trên hành trình hướng đến mục đích cao cả đó, cuộc đời là nền tảng cho sự tu tập cũng như ruộng đồng là nơi nông dân cày cấy để có mùa màng thu hoạch. Chính vì vậy, trong Phật Giáo, có nhiều pháp tu được hình thành từ trong nếp sống thường nhật của thế gian, và cũng từ đó, Phật pháp hòa quyện với cuộc sống, với văn hóa địa phương. Một trong những sự thích ứng này chính là truyền thống thờ cúng Ông Bà với pháp hồi hướng công đức cho người thân, gồm cả quá cố cũng như hiện còn.

Nhìn từ quan niệm tu tập, đức Phật chỉ quan tâm đến sự giác ngộ giải thoát, cho nên hệ thống kinh điển căn bản vốn không đề cập đến những việc hành xử của thế gian, đặc biệt những việc liên quan đến sự xây dựng và củng cố mối ràng buộc tình cảm hay huyết thống. Chẳng hạn, một bài kệ trong Kinh Tập(Sutta-Nipāta) thuộc Kinh Tiểu Bộdạy:

Bỏ nhà sống kiếp vô gia

Cắt dây ràng buộc cửa nhà thôn hương

Không tham, không ước vấn vương

Không tranh thua được thói thường thế gian.[1]

NHẬN ĐỊNH VỀ CÂU NÓI “NGƯỜI KHÔNG VÌ MÌNH TRỜI TRU ĐẤT DIỆT”

Mới đây, một phật tử gửi cho xem bài viết “Hãy dừng hiểu sai câu: Người không vì mình trời tru đất diệt” của tác giả Bọ Cạp đăng trên VTC NEWS (https://vtc.vn/hay-dung-hieu-sai-cau-nguoi-khong-vi-minh-troi-tru-dat-diet-d230619.html), tôi cảm thấy vô cùng sửng sốt khi đọc thấy bài viết lý giải câu nói “người không vì mình trời tru đất diệt” có nguồn gốc từ trong kinh Phật, hơn nữa còn ghi rõ: ‘Người không vì mình, trời tru đất diệt” là câu nói có xuất xứ từ “Phật thuyết thập thiện nghiệp đạo kinh”. Trong tập 24 của kinh có viết câu: “Nhân sinh vi kỷ, thiên kinh địa nghĩa, nhân bất vi kỷ, thiên tru địa diệt”.’

Bàn về hiện tượng sùng bái Tây Tạng gần đây

Gần đây ở nước ta có những sự kiện đón rước các nhà sư Tây Tạng với những nghi thức trọng thể hơn cả bản thân các vị Tôn túc lãnh đạo ở nước ta, thậm chí còn để cho họ nắm giữ vai trò chính khi tổ chức một số nghi thức như an vị tượng Phật, cầu an... Tôi xin có một số ý kiến về vấn đề này để chia sẻ cùng mọi người, mong mọi người hiểu đúng hơn về bản chất của sự việc.

Vấn đề Pháp Vương Tây Tạng là một lệch lạc nghiêm trọng gần đây ở nước ta.

Trường Tiểu Học Phật Giáo Ở Châu Âu

- Trường tiểu học Chánh Pháp (Dharma Primary School, website: http://www.dharmaschool.co.uk) ở Brighton, Anh quốc đưa ra một chương trình giáo dục học đường hoàn thiện dựa trên Chánh niệm - giúp trẻ phát triển khả năng sáng tạo, cảm thông, tự giác và tự tin. -

Trường tiểu học Chánh Pháp, ở Brighton, là trường tiểu học duy nhất ở nước Anh đưa ra một chương trình đào tạo dựa trên những giá trị Phật giáo. Trường tiểu học tư thục này dành cho trẻ em lớp tuổi từ 3-11 xuất thân từ mọi tín ngưỡng tôn giáo và nền tảng văn hóa, cung cấp một chương trình đạo tạo học đường chất lượng được kết hợp với giáo lý nhà Phật để giúp phát triển khả năng chánh niệm, từ bi và trách nhiệm cộng đồng.

Phát quà vui Tết Thiếu nhi với trẻ em Cơ tu

Một sự tình cờ chúng tôi lại có dịp đến với vùng đồi núi dân tộc Cơ tu, Quảng Nam. Sáng nay, ngày 31/5/2011, CLB Nhiếp ảnh Nghệ Thuật Sông Hàn TP Đà Nẵng kết hợp chùa Phổ Đà đến phát quà cho các em thiếu nhi ở thôn A Duông 2 và thị trấn Prao thuộc xã Đông Giang, tỉnh Quảng Nam nhân tết Thiếu nhi 1/6.
Những chiếc cặp học sinh, vở, bánh kẹo, sữa, mì được trao cho các em nhỏ để giúp cho các em có thêm phương tiện học tập. Tuy là những món quà nhỏ, nhưng đây là tấm lòng chia sẻ và nâng niu đối với các em nhỏ ở vùng dân tộc thiểu số Cơ tu đang sống trong cảnh thiếu thốn. Những món quà đem lại cho cho các em không chỉ là giá trị vật chất khiếm tốn mà là niềm vui, niềm phấn khởi trong tình che chở đồng bào.
Nhìn các em nhỏ hân hoan với những món quà, chúng tôi lại nghĩ đến những chuyến đi tiếp, hy vọng mọi người đồng chia sẻ, góp cho các em niềm yêu thương.
Dưới đây là những hình ảnh ghi lại:

Chiếc cầu bắc qua suối do CLB đóng góp cho thanh niên thôn A Duông 2 làm

Những món quà nhân ái

Thanh Hòa

Từ mấy ngày nay, chúng tôi tất bật chuẩn bị hàng hóa cho chuyến phát quà từ thiện. Điểm chúng tôi đến hôm nay (09/5/2010) là xã Dang thuộc huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, một xã miền núi thuộc dân tộc Cơ Tu, đầu nguồn của nhà máy thủy điện A Vương. Đó là một nơi mà điện thoại di động hiện lên 3 chữ cái: SOS.

Xã hội chúng ta ngày nay đã phát triển và trở nên giàu có, phần lớn chúng ta sống trong những thành phố tấp nập xe cộ, nhà cao tầng, nhà máy, siêu thị, đầy đủ tiện nghi. Thế nhưng bên cạnh đó, vẫn còn những cộng đồng người sống cuộc đời lầm lũi. Địa danh của họ chỉ may mắn được mọi người biết đến qua những chuyến phát quà từ thiện, qua những thông tin về nghèo đói từ báo đài.

Định Hướng Nào Cho Giáo Dục Phật Giáo Cơ Sở Ngày Hôm Nay?

Xã hội phát triển trong sự chuyển mình theo chiều hướng thích nghi, những cái không tự thích nghi dần dần sẽ bị thui chột. Đó là quy luật và cũng là định hướng phát triển cho mỗi một thành viên trong cộng đồng. Phật giáo là tôn giáo có thiết chế mang đậm tính tương tác với xã hội mà trong đó nó tồn tại, tinh thần đó cũng đã được đức Phật bổn sư chú trọng đến trong khi Ngài chế định giới luật cho những đệ tử xuất gia. Thế thì vấn đề phản ứng thích nghi xã hội là cái cần thiết cho Phật giáo chúng ta ngày hôm nay nói chung và Giáo dục Phật giáo (GDPG) nói riêng, cụ thể ở đây là hệ thống giáo dục cấp cơ sở.
Là một thành viên trong một cộng đồng đang có những biến chuyển lớn, nhất là với sự hỗ trợ của ngành công nghệ thông tin, GDPG đang thực sự đối mặt với những nhu cầu cải tiến mà xã hội đòi hỏi. Ngày nay, GDPG đang bước vào một thời đại mới – thời đại hòa nhập xã hội thông tin. Ở đó, cái chậm chạp, thụ đọng, khép kín phải nhường chỗ cho cái nhạy bén, sáng tạo, cởi mở. Con người không còn là những ốc đảo giữa biển sống đa dạng mà phải hòa nhập như một mạng lưới đan xen vào nhau và phủ trùm lên mọi ngõ ngách nhận thức.

BIA RƯỢU – MỘT SỰ THỊNH HÀNH NGUY HẠI

Mỗi chiều tối xuống phố, tôi có cảm tưởng như thế giới đang chếch choáng trong hơi men. Rất nhiều con phố nhộn nhịp những quán xá, tiếng cụng ly chan chát xen lẫn tiếng nói cười. Người ta nói, người ta cười để rồi chết lịm trong đêm tối, bỏ lại ngày mai trong dư vị đắng nồng. Từ nông thôn đến thị thành, uống bia rượu đã trở thành một hoạt động cuối ngày của mọi người, đặc biệt là nam giới. Hoạt động này đã trở thành hiển nhiên với rất nhiều người, thậm chí đối với cả những người không tham gia uống nhưng trực tiếp hoặc gián tiếp chịu ảnh hưởng của nó, đó là các người mẹ, người vợ.
Tình trạng thịnh hành
Vấn đề sử dụng bia rượu đã có từ lâu đời, nhưng càng ngày nó càng trở thành lạm dụng nghiêm trọng cho cá nhân và xã hội. Ngày xưa, một người say rượu có thể dùng dao đâm chết một vài người, nhưng ngày nay gã ta có thể dùng súng xả vào vô số người, hoặc lái xe đâm vào người đi đường gây nên những tai nạn khủng khiếp. Dù con người đã có nhiều nỗ lực nhằm hạn chế việc lạm dụng chất nguy hại ấy nhưng thực tế nó vẫn tăng thịnh. Theo sự thống kê mới đây của Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO), có khoảng 62 triệu người nghiện rượu trên thế giới, và nạn nghiện bia rượu ở những nước có nền kinh tế kém và đang phát triển là đáng lo ngại nhất. Ở một số nước Châu Á, như Nhật Bản, Việt Nam, uống bia rượu trở thành nhu cầu đòi hỏi trong làm ăn. Quán bia rượu trở thành “văn phòng mở rộng”, nhiều giao kèo quan trọng được ký kết tại nơi sặc mùi men này, thậm chí người ta còn trích ra một khoản tiền gọi là “tiền nhậu”.

Những thách thức đối với Tăng già trong thế kỷ XXI

Ven. Bhikkhu Bodhi
Thanh Hòa dịch

Tăng đoàn là đại diện của đức Phật tồn tại ở thế gian. Đó là giáo đoàn gồm những Tì kheo và Tì kheo ni, những vị xuất gia truyền thừa qua nhiều thế hệ, sống theo tinh thần giới luật của Phật chế định. Hơn 2500 năm qua, với sự truyền thừa, Tăng đã duy trì và phát triển Giáo pháp của đức Phật, khiến cho gia tài Chánh pháp của Ngài không bị mai một.
Thế nhưng, Tăng đoàn của đức Phật sẽ tiếp tục tồn tại được bao lâu?

Thiền làm lắng tâm, giúp cơ thể khỏe mạnh

Jim McLaughlin là một con người thực tế trong suốt cuộc đời của mình. Ông là nhà cố vấn thương mại phục vụ 10 năm trong Hải quân Mỹ, chưa bao giờ sử dụng thuốc kích thích, lập gia đình năm 32 tuổi và có 2 con, cả 2 đều được đào tạo chuyên môn.

Thiền Phật giáo vẫn còn xa lạ đối với ông khi ông bắt đầu tìm cách chế ngự sự rối loạn trong tâm mình. Và rồi, vào những năm cuối của độ tuổi ngũ tuần, ông được chẩn đoán là mắc phải chứng thiếu tập trung (ADD - Attention Deficit Disorder).

“Tôi đã mắc chứng này từ rất lâu, có điều là tôi chưa bao giờ nhận ra nó,” ông nói. “Đó là lý do tại sao tôi cứ lượn lờ như một con bướm từ nơi này đến nới khác. Tôi cần một thứ gì đó để làm lắng dịu tất cả những náo động trong đầu tôi. Tôi đang gặp phải những rắc rối trong vấn đề duy trì công việc cho ổn thỏa. Đã có những cảm giác vô vị …”

Ba năm trước, ông được nghe một nhà khoa học, Daniel Goleman, bàn về một bài thực hành được gọi là thiền chánh niệm trong một buổi nói chuyện trên radio. Ông ta đã nói không phải bằng cách thức của tôn giáo mà bằng cách thức của một nhà khoa học nói về một phát minh mới. McLaughlin đã đọc cuốn Những cảm xúc tiêu cực (Destructive Emotions) của Goleman và quyết định thử thực hành thiền.

Ngày nay, sau ba năm tham gia Hội Thiền tuệ giác Thánh Louis (St. Louis Insight Meditation Group), McLaughlin cho biết thiền đã thay đổi cuộc đời của ông. Ông hành thiền 30 phút mỗi ngày, khoảng 4 hoặc 5 ngày trong một tuần.

 “Đó không phải là một tôn giáo,” ông nói. “Tôi là người theo Tân giáo và không lý do gì tôi phải thay đổi đức tin của mình đối với Chúa. Tôi chỉ muốn chế ngự sự ồn ào trong đầu tôi.”