TRUYỀN THỐNG THỜ PHỤNG XÁ-LỢI

Tín ngưỡng vào tính linh thánh của những di vật hoặc Thánh địa liên quan đến các bậc Thánh là một hiện tượng phổ biến trong mọi tôn giáo trên thế giới. Hằng năm, hàng triệu tín đồ Do Thái giáo, Ki-tô giáo và Hồi giáo đổ về cổthành Jerusalem để được tận tay chạm vào vùng đất thiêng gắn liền với cuộc đời các vị giáo chủ của họ. Tín đồ Ấn giáo cứ mỗi năm một lần nhỏ, mười hai năm một lần lớn tìm về Sangam, chỗ hợp lưu của ba dòng sông Ganga, Yamuna và Saraswati, ở Allahabad để được tắm mình trong tính linh thánh của các vị Thánh tượng trưng bởi các con sông, tạo nên những lễ hội đông nhất hành tinh. Với Phật giáo, việc hành hương chiêm bái các Thánh tích cũng đã được đức Phật khuyến tấn. Trong Kinh Đại Bát-niết-bàn (Mahā-parinibbāna sutta), đức Phật đã nói với tôn giả A-nan rằng “có bốn Thánh tích kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính,” đó là bốn Thánh địa nơi đức Phật đản sinh, chứng ngộ quả Vô thượng Bồ đề, chuyển Pháp luân, và nhập Niết-bàn (Minh Châu, 1991, 642).

Liên quan đến cuộc đời của đức Phật, ngoài những Thánh tích, xá-lợi của ngài còn được xem như một loại di vật đặc biệt và trở thành đối tượng tín ngưỡng sâu rộng có chiều dài lịch sử trong mọi tầng lớp tăng tín đồ. Là một tín ngưỡng ở phạm vi quần chúng, bên cạnh những yếu tố kỳ bí có khi dẫn đến mê tín, tín ngưỡng thờ cúng xá-lợi lại mang những ý nghĩa sâu xa và đóng một vai trò vô cùng đặc biệt trong đời sống tâm linh của người con Phật. Trong bài viết này, tác giả không đi tìm cách lý giải cho những điều kỳ bí mà thay vào đó, sẽ tập trung ở ba mục chính: (1) nguồn gốc và sự hình thành tín ngưỡng thờ phụng xá-lợi, (2) các loại xá-lợi, và (3) ý nghĩa biểu trưng của xá-lợi.

PHÉP QUÁN ĐẢNH

Quán đảnh (灌頂- abhiṣeka) được định nghĩa một cách khái quát là “hành động hay nghi thức ban ý nghĩa tôn giáo (thánh phước) cho những đồ vật, nơi chốn, hoặc con người; thông thường được thực hiện nhờ vào năng lực và sự thánh thiện” (Bowker, tr. 234). Trong Phật giáo, quán đảnh đã được miêu tả như một nghi thức biến đổi một pho tượng hoặc một ngôi tháp từ một vật thể thế tục thành tinh tủy của một đức Phật (Bentor 1997). Vật được quán đảnh không chỉ có những pho tượng và tháp mà còn bao gồm cả những tranh, sách, và những đồ vật khác mang ý nghĩa tượng trưng. Abhiṣeka, từ tiếng Phạn này thường được dịch là “consecration—quán đảnh”, mở rộng ý nghĩa này bao gồm cả vương vị (rājābhiṣeka) và chỉ định cho những hành động hay nghi thức mà đặc biệt là việc rưới hoặc xoa bằng nước thánh. Mục này bàn đến các nghi thức thánh hóa những đồ vật tiêu biểu, đặc biệt trong sự thờ cúng của Phật giáo, cụ thể là những tượng và xá lợi được thờ trong bảo tháp, ngoại trừ những nơi thiêng liêng như tự viện và những nhân vật tôn kính như các cao tăng hoặc vua chúa. Hơn nữa, dù thanh tẩy bằng nước là yếu tố đặc thù trong các nghi thức quán đảnh, bài viết này còn mở rộng ý nghĩa của abhiṣeka vượt lên trên hành động thoa xức để kể đến nhiều kỹ thuật và dụng cụ mà qua đó những vật dụng trên được thánh hóa, làm cho chúng trở thành có năng lực và tốt lành cả về những gì chúng tượng trưng hay biểu trưng cho cũng như những gì chúng trở thành thông qua việc quán đảnh. Chẳng hạn như, một tượng Phật đã được quán đảnh đồng thời tượng trưng và là sự hiện diện sống động của đức Phật, trong khi một tượng chưa được quán đảnh chỉ tượng trưng cho Đấng giác ngộ mà thôi.

GIỚI THIỆU THUYẾT A-LẠI-DA THỨC CỦA DUY THỨC PHÁI: DÒNG TÂM THỨC TIỀM TÀNG VÀ TƯƠNG TỤC BÊN DƯỚI SỰ BIẾN CHUYỂN KHÔNG NGỪNG

1. Vài nét về Duy Thức Phái

Duy Thức Phái là một trường phái Phật Giáo Đại Thừa. Trường phái này thường được biết đến với hai tên gọi khác nhau tùy thuộc vào khía cạnh tiếp cận. Thứ nhất, xét trên phương diện quan điểm giáo lý đặc thù, trường phái này được gọi là Duy Thức Phái (Vijñaptimātra), có nghĩa là ‘giáo lý chủ trương rằng tất cả mọi hiện tượng chỉ là sự biểu hiện của thức,’ nói gọn là ‘Duy Thức.’ Thứ hai, xét trên phương diện phương pháp thực hành, trường phái này có tên khác là Du-già Hành Phái (Yogācāra), hiểu theo nghĩa chiết tự là ‘sự/người thực hành (ācāra) du-già (yoga).’ Ở một nghĩa khái quát hơn, tên gọi này có thể được hiểu là ‘phương pháp tu tập tâm bằng thực hành thiền.’ Như tên gọi Du-già Hành chỉ ra, trường phái này đặt trọng tâm ở sự thực hành du-già—trong ngữ cảnh Phật Giáo đó chính là thực hành thiền—như một pháp môn để đạt được sự giải thoát rốt ráo.

Núi Đôi Cô Tiên

Núi cao mây xuống thẹn thùng

Đá chong chanh đá hoa rừng liêu xiêu

Bóng nàng sơn nữ yêu kiều

Một chiều như thể phiêu diêu cõi bồng. 

- Núi Đôi Cô Tiên, Quản Bạ 23.9.2019

HÓA GIẢI XUNG ĐỘT DƯỚI QUAN ĐIỂM CỦA PHẬT GIÁO

I. Giới thiệu chung

Xung đột là một hiện tượng phổ biến. Nó hiện diện khắp mọi ngõ ngách của cuộc sống, từ trong những mối quan hệ cá nhân, gia đình, thậm chí trong từng cá nhân, đến giữa các tổ chức hội đoàn, và lớn hơn nữa, trong các mối bang giao quốc tế. Xung đột cũng là một vấn đề xưa cũ như lịch sử của con người bởi từ khi con người đặt chân lên trái đất thì xung đột cũng đã tùy theo đó mà hiện diện và nó sẽ còn tồn tại cùng với sự hiện diện của con người. Ở một chừng mực nào đó, xung đột là điều cần thiết cho sự phát triển nhưng nếu không được giải quyết hay hóa giải, nó sẽ là nguồn cội của đau khổ và đổ vỡ.

Trong khuôn khổ tham khảo và bổ sung để làm giàu thêm các nguyên tắc hóa giải xung đột, Phật Giáo với đặc trưng hướng nội sẽ giúp người làm công tác hóa giải nhìn sâu hơn vào gốc rễ của vấn đề, tạo cơ hội để chuyển hóa xung đột thành an bình bền vững.

BÀN VỀ BẢNG XẾP HẠNG QUỐC GIA HẠNH PHÚC

Mấy ngày qua mọi người râm ran quanh đề tài Việt Nam xếp hạng thứ 94 trong bảng chỉ mục hạnh phúc 156 quốc gia trên thế giới do Liên Hiệp Quốc công bố.

Đứng thứ 94/156. Một con số khả quan, có thể đúng, có thể sai, có thể già, có thể non. Mỗi người tự cảm nhận hạnh phúc của bản thân ở đâu trên nấc thang nào của hệ giá trị nào mới là quan trọng.

Trùng Phùng

Ngược xuôi bèo nước muôn dòng

Sông sâu rạch cạn tấm lòng còn đây

Nước bèo hội ngộ vui vầy

Là trùng điệp giữa vơi đầy duyên xưa. 

- Kỷ niệm thăm Thầy 05.12.2018